ნარიყალას ციხე და თბილისის საბაგირო

მოკლედ: ნარიყალა ნანგრევებად ქცეული ციხეა თბილისის ძველი ქალაქის თავზე, ქედზე, რომელიც პირველად IV საუკუნეში აშენდა [1]. ზემოთ ასვლის სწრაფი გზა საბაგიროა მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე მდებარე რიყის პარკიდან: მდინარის გადაღმა მგზავრობას ორ წუთზე ცოტა ნაკლები სჭირდება [3]. ზემოდან შეგიძლიათ გაიაროთ გალავნის გასწვრივ, გააგრძელოთ გზა ქართლის დედის ქანდაკებამდე, შემდეგ კი ფეხით ჩახვიდეთ გოგირდის აბანოებთან ან ციხის უკან მდებარე ეროვნულ ბოტანიკურ ბაღში. გამოყავით ერთი-ორი საათი, ბაღით — მეტი.

მოკლე ისტორია

ამ ქედზე ციხე მეფე ვარაზ-ბაკურის მეფობიდან, დაახლოებით 364 წლიდან იდგა, ჯერ კიდევ მანამ, სანამ თბილისი დედაქალაქი გახდებოდა [1]. არაბმა ომაიანებმა, რომლებიც თბილისს ხანგრძლივი პერიოდების განმავლობაში საამიროდ მართავდნენ, VII საუკუნეში ციხე გააფართოვეს, ხოლო მეფე დავით აღმაშენებელმა (1089–1125) ქალაქის დაბრუნების შემდეგ იგი კვლავ გაამაგრა [1]. მონღოლები მას ნარინ ყალას, „პატარა ციხეს“ უწოდებდნენ, და სახელიც აქედან მომდინარეობს [1].

დღეს თქვენ მიერ ნანახი კედლების უმეტესობა XVI–XVII საუკუნეებით თარიღდება. 1827 წელს მიწისძვრამ ციხის ნაწილები დააზიანა და ისინი მოგვიანებით დაანგრიეს [1]. 2007 წლიდან ის საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის რეგისტრირებული ძეგლია და ნანგრევების სახით არის ღია, კიბეებითა და ბილიკებით კედლების გასწვრივ.

გალავნის შიგნით დგას წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია. XIII საუკუნის ეკლესია დაიწვა; ამჟამინდელი 1996–1997 წლებში აშენდა და შიგნით მოხატულია ბიბლიური და ქართული ისტორიის სცენებით [1]. მოქმედებს ჩაცმის წესი: მხრები და მუხლები დაფარული, ქალებს თავსაფარი.

საბაგირო რიყის პარკიდან

საბაგირო 2012 წლის ივნისში გაიხსნა და მშვიდობის ხიდთან მდებარე რიყის პარკს ციხის ქედთან აკავშირებს [3]. მისი სიგრძე დაახლოებით 500 მ-ია, პატარა კაბინები თითო რვა ადამიანამდე იტევს [2].

ფასი: ქალაქის ოფიციალური ტარიფით ცალი მიმართულება 2,5 ლარი ღირს [4]. ასვლა და ჩამოსვლა ცალ-ცალკე იხდება.
გადახდა: Metromoney-ს სატრანსპორტო ბარათით, რომელსაც სადგურზე იყიდით და მეტროსა და ავტობუსებშიც გამოიყენებთ [2][5]. თბილისის საზოგადოებრივი ტრანსპორტისთვის ნაყიდი ბარათები აქაც მუშაობს.
სამუშაო საათები: დაახლოებით დილის ბოლოდან გვიან საღამომდე, ზამთარში ზაფხულზე ადრე იკეტება და შეიძლება ძლიერი ქარის ან ტექნიკური მომსახურების გამო გაჩერდეს [5].
რიგები: ზაფხულის საღამოებსა და შაბათ-კვირას მოემზადეთ ლოდინისთვის. დილით უფრო მშვიდადაა.

უმეტესობა ზემოთ საბაგიროთი ადის და ქვემოთ ფეხით ჩადის — მუხლებისთვის ეს უფრო ადვილი მიმართულებაა.

ფეხით ასვლა

თუ ფეხით გირჩევნიათ, ბილიკები ძველი ქალაქიდან, აბანოებთან ახლოს, და სოლოლაკიდან ადის. გზა მოკლეა, მაგრამ ციცაბო, ქვაფენილსა და კიბეებზე, რომლებიც წვიმის შემდეგ სრიალებს. ბრტყელძირიანი, კარგად მოჭიდებადი ფეხსაცმელი აქ უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე თბილისში სადმე სხვაგან.

ქართლის დედა

ქედის გასწვრივ, დასავლეთით დგას ქართლის დედა: 20-მეტრიანი ქანდაკება, რომელიც პირველად 1958 წელს თბილისის 1500 წლის იუბილესთვის დადგეს [6]. მოქანდაკე ელგუჯა ამაშუკელი იყო. პირველი ქანდაკება ხის იყო, 1963 წელს ალუმინით მოაპირკეთეს, 1997 წელს კი ახლით შეცვალეს [6]. მარცხენა ხელში ღვინის თასი უჭირავს მეგობრად მოსული სტუმრებისთვის, მარჯვენაში — მახვილი მტრად მოსულთათვის [6], და ქართველები გეტყვიან, რომ ეს ეროვნულ ხასიათს კარგად გამოხატავს.

საბაგიროს ზედა სადგურიდან ქანდაკებამდე ბილიკი ქედს მიუყვება, ერთ მხარეს სოლოლაკის, მეორე მხარეს ძველი ქალაქის ხედით.

აბანოებთან და ჩანჩქერთან ჩასვლა

ციხიდან ბილიკი და კიბეები აბანოთუბანში, აგურის გუმბათებიან აბანოების უბანში ჩადის. აბანოების უკან, ხეობის ძირში, არის ლეღვთახევის ჩანჩქერი, ხის ბილიკით ცოტა ზემოთ. აქ გასეირნების დასრულება ბუნებრივია, ხოლო გოგირდის აბანოს კერძო ოთახი დღის კარგი დასასრულია; წინასწარ დაჯავშნეთ. იხილეთ ჩვენი გოგირდის აბანოების გზამკვლევი.

ეროვნული ბოტანიკური ბაღი

ციხის უკან, წავკისისწყლის ხეობაში, მდებარეობს საქართველოს ეროვნული ბოტანიკური ბაღი. მისი ფართობი 161 ჰექტარია და ოფიციალურად 1845 წელს დაარსდა, თუმცა სამეფო ბაღები ამ ადგილას უფრო ადრეც არის მოხსენიებული [7]. ყველაზე ხშირად გადაღებული ადგილი ჩანჩქერზე გადებული თაღოვანი ხიდია, რომელიც 1914 წელს აშენდა [7]. მთავარი შესასვლელი ციხის ძირშია, ამიტომ ნარიყალასთან ადვილად ერწყმის [7]. შესვლა ფასიანია, ბილიკები კი აღმართ-დაღმართიანი; გამოყავით სულ მცირე ერთი საათი.

როდის წავიდეთ

შუადღის ბოლოს და მზის ჩასვლისას: შუქი ძველ ქალაქს, მეტეხსა და მდინარეს ეცემა, ქვემოთ ჩასვლისას კი ქალაქის შუქები ინთება. ეს ყველაზე ხალხმრავალი დროც არის.
დილით: უფრო მშვიდადაა, ზაფხულში უფრო გრილა და ბოტანიკური ბაღისთვისაც უკეთესია.
ზაფხულში: თბილისში ივლისსა და აგვისტოში შუადღით საშუალოდ დაახლოებით 30 °C-ია [8], ქედზე კი ჩრდილი ცოტაა. წადით ადრე ან გვიან.
ზამთარში: მოწმენდილ ზამთრის დღეებში კავკასიონის თოვლიც კი ჩანს; ბილიკები შეიძლება მოყინული იყოს.

ვის შეეფერება

თითქმის ყველას. საბაგირო აღმართს გიხსნით, მაგრამ თავად ციხე სულ უსწორმასწორო ქვა და კიბეებია, ჩასასვლელი კი ციცაბოა. ბავშვის ეტლით ძნელია, ხოლო ვისაც ფეხზე მყარად დგომა უჭირს, მისთვის გონივრული ვარიანტია საბაგიროთი ასვლა-ჩამოსვლა და ზედა სადგურიდან მოკლე დათვალიერება. კედლებს ზოგან შემოუღობავი ჩავარდნები აქვს; ბავშვები ახლოს იყოლიეთ.

ნარიყალა ჩვენთან ერთად

ჩვენი თბილისის კერძო ტური მეტეხიდან იწყება, რიყის პარკიდან საბაგიროთი ნარიყალასა და ქართლის დედის სადამკვირვებლოზე ადის, შემდეგ კი ლეღვთახევის ჩანჩქერისა და აბანოების გუმბათების გავლით ძველ ქალაქში ჩადის. საქართველოს გული — 5-დღიანი კულტურული მემკვიდრეობის ტური პირველ დღეს ეროვნულ მუზეუმს ძველი ქალაქის გასეირნებასა და საბაგიროსთან აერთიანებს, ხოლო ზამთრის საქართველო — 6-დღიანი ტური იმავეს თბილისის დღეს აკეთებს. როგორ ჩართოთ ნარიყალა უფრო ხანგრძლივ ვიზიტში, იხილეთ სტატიაში „თბილისი 1, 2 ან 3 დღეში“ და ჩვენს ძველი ქალაქის საფეხმავლო მარშრუტში. მიმდინარე ფასი იხილეთ თითოეული ტურის გვერდზე, ან დაგეგმეთ თქვენი თბილისური დღეები და გამოგიგზავნით კერძო მარშრუტს ფასით. ახლა გადახდა არ არის საჭირო.