მთავარ შინაარსზე გადასვლა
მთის გზამკვლევი

კავკასიონი საქართველოში

კავკასია მთათა სისტემა და მის გარშემო არსებული რეგიონია შავ და კასპიის ზღვებს შორის. მისი მთავარი ქედი, დიდი კავკასიონი, საქართველოს მთელ ჩრდილოეთ საზღვარს გასდევს, და საქართველოში ყველაზე ხშირად მონახულებული ხეობებია: ყაზბეგი, სვანეთი, თუშეთი, ხევსურეთი და რაჭა. აქ წაიკითხავთ, რას მოიცავს ეს სახელი, სად წავიდეთ ქართულ კავკასიონში და როდის არის მთის გზები ღია.

კავკასია ციფრებში

მთავარი ქედი
დიდი კავკასიონი, დაახლოებით 1 200 კმ შავი ზღვიდან კასპიისკენ
ქედის უმაღლესი მწვერვალი
ელბრუსი, 5 642 მ, რუსეთში
საქართველოს უმაღლესი მწვერვალი
შხარა, 5 193 მ, უშგულის თავზე, სვანეთში
საქართველოს ყველაზე ცნობილი მწვერვალი
მყინვარწვერი (ყაზბეგი), 5 054 მ, სტეფანწმინდის თავზე
მთავარი გზა ქედზე
საქართველოს სამხედრო გზა, ჯვრის უღელტეხილზე (დაახლოებით 2 380 მ)
საქართველოს უმაღლესი საავტომობილო უღელტეხილი
აბანოს უღელტეხილი, 2 826 მ, თუშეთში ერთადერთი გზა
სალაშქრო სეზონი მაღლა
ძირითადად ივნისიდან სექტემბრამდე

რას ნიშნავს „კავკასია“

ეს სიტყვა სამ რამეს აღნიშნავს. პირველი, მთებს: დიდ კავკასიონს, მაღალ მთავარ ქედს, და სამხრეთით მდებარე დაბალ მცირე კავკასიონს, რომელიც მისგან იმ ხეობებით არის გამოყოფილი, სადაც თბილისი და ქუთაისი დგას. მეორე, მთელ რეგიონს შავ და კასპიის ზღვებს შორის. მესამე, მის ქვეყნებს: სამხრეთ კავკასია საქართველოა, სომხეთი და აზერბაიჯანი, ხოლო ჩრდილოეთ კავკასია რუსეთის შემადგენლობაში შემავალი რესპუბლიკების ჯგუფია.

საქართველოში დიდ კავკასიონზე მყინვარები, 5 000-მეტრიანი მწვერვალები და ქვის კოშკებიანი მაღალმთიანი ხეობებია. მცირე კავკასიონი უფრო რბილია: ბორჯომის გარშემო ტყეები, ჯავახეთის ვულკანური ზეგანი და ვარძიის კლდეები მასში შედის.

ყაზბეგი და საქართველოს სამხედრო გზა

მაღალ კავკასიონში შესვლის ყველაზე ადვილი გზა საქართველოს სამხედრო გზაა, რომელიც თბილისიდან ჩრდილოეთით ანანურის ციხისა და გუდაურის სათხილამურო კურორტის გავლით, ჯვრის უღელტეხილზე, სტეფანწმინდამდე მიდის, რომელსაც დღემდე ფართოდ ყაზბეგს უწოდებენ, დედაქალაქიდან დაახლოებით სამი საათის სავალზე. ქალაქის თავზე, 2 170 მ სიმაღლეზე, გერგეტის სამების ეკლესია დგას, მის უკან კი მყინვარწვერია.

ყაზბეგიდან მოკლე გზით მიდიან ჯუთის ხეობაში ჭაუხის მწვერვალებთან, თრუსოს ხეობაში მინერალური წყაროებითა და კოშკებით და გველეთის ჩანჩქერთან. ყაზბეგი თბილისიდან გრძელი ერთდღიანი ტურისთვის გამოდგება, მაგრამ ერთი-ორი ღამე აჩქარების გარეშე სასეირნოდ გაძლევთ დროს.

სვანეთი

ზემო სვანეთი, ჩრდილო-დასავლეთში, ღია ბარათების კავკასიაა: შუა საუკუნეების ქვის თავდაცვითი კოშკები უშბისა და შხარას ძირას მდებარე სოფლებში. მესტია, მისი მთავარი ქალაქი, ზუგდიდიდან დაახლოებით სამი საათის სავალზე მაღლაა, და ამინდის შესაბამისად თბილისიდან პატარა თვითმფრინავებიც დაფრინავს. უშგული, კიდევ 47 კმ-ით შორს, 2 000 მეტრზე მაღლა, ევროპის ერთ-ერთი უმაღლესი მუდმივად დასახლებული ადგილია და ზემო სვანეთის UNESCO-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის ნაწილია.

მესტიიდან უშგულამდე ოთხდღიანი ლაშქრობა საქართველოში მრავალდღიანი ლაშქრობის კლასიკაა, მესტიიდან ერთდღიანი ლაშქრობებით კი ჩალაადის მყინვარსა და კორულდის ტბებამდე მიდიან. სვანეთი მთელი წელი ღიაა: ზამთარში მესტიაში ჰაწვალისა და თეთნულდის სათხილამურო ტრასებია.

თუშეთი

თუშეთი, ჩრდილო-აღმოსავლეთში, ქართული კავკასიონის ყველაზე შორეული ნაწილია. ერთადერთი გზა აბანოს უღელტეხილს 2 826 მ სიმაღლეზე კვეთს, დაახლოებით 70 კმ-იან გრუნტის გზაზე, 4x4-ით ოთხიდან ექვს საათამდე, და ის ჩვეულებრივ მხოლოდ ივნისიდან ოქტომბრის დასაწყისამდეა ღია. ომალო მთავარი სოფელია, კესელოს აღდგენილი კოშკების ქვემოთ, დართლო კი ქვის სოფელია ფიქალის სახურავიანი სახლებითა და კოშკებით მომდევნო ხეობაში.

დაგეგმეთ სულ მცირე ორი-სამი ღამე: გზა ერთი დღეა თითოეულ მიმართულებით, ხოლო მთავარი ის არის, რომ იქ მისვლის შემდეგ ივლოთ, ცხენით იმოგზაუროთ და საოჯახო სასტუმრო სახლებში დარჩეთ.

ხევსურეთი და რაჭა

ხევსურეთი მთავარი ქედის მეორე მხარეს მდებარეობს და მასში 4x4-ით დათვისჯვრის უღელტეხილზე, დაახლოებით 2 700 მ სიმაღლეზე, მიდიან. შატილი დაახლოებით 60 ერთმანეთზე მიჯრილი ქვის კოშკისგან შემდგარი ციხე-სოფელია, მუცო კი თითქმის დაცარიელებული კოშკური სოფელია არდოტის ხეობაში, ციცაბო ქედზე, მისგან დაახლოებით 12 კმ-ში. თუშეთის მსგავსად, ესეც მხოლოდ ზაფხულის მოგზაურობაა.

რაჭა, დასავლეთში, მშვიდი ალტერნატივაა: მწვანე ხეობები, რიონის ნაპირზე მდებარე ქალაქები ამბროლაური და ონი და ნახევრადტკბილი წითელი ღვინო ხვანჭკარა. უცხოელი სტუმრები იქ იშვიათად ჩადიან, მისი დაბალი ხეობები კი მთელი წელი შეიძლება მოინახულოთ.

სეზონები და მთის გზები

ზაფხული მაღალმთიანი ხეობების სეზონია: სალაშქრო ბილიკები ძირითადად ივნისიდან სექტემბრამდეა თოვლისგან თავისუფალი, თუშეთისა და ხევსურეთის გზები ზაფხულის დასაწყისში იხსნება, მდელოები კი ივნისსა და ივლისში ყვავის. სექტემბერი სტაბილურ ამინდს და შემოდგომის ფერებს გვთავაზობს.

ზამთარში ყაზბეგი და სვანეთი ღია რჩება, მაგრამ საქართველოს სამხედრო გზაზე ჯვრის უღელტეხილი ძლიერი თოვლის ან ზვავის საფრთხის შემდეგ საათებით ან დღეებით შეიძლება დაიკეტოს. გუდაური, უღელტეხილის ქვემოთ, საქართველოს უდიდესი სათხილამურო კურორტია და ჩვეულებრივ დეკემბრიდან აპრილამდე შეიძლება სრიალი.

უსაფრთხო ლაშქრობა კავკასიონში

კლასიკური მარშრუტები კარგადაა გაკვალული: მესტია-უშგული ოთხ დღეში, ჯუთის ხეობა, ლაშქრობა გერგეტის მყინვარზე ყაზბეგის თავზე და თუშეთის სოფლიდან სოფლამდე ბილიკები. მთის ამინდი სწრაფად იცვლება, შორეულ ხეობებში გადარჩენას დრო სჭირდება და ტელეფონის სიგნალი არათანაბარია, ამიტომ ადრე დაიწყეთ, თან იქონიეთ თბილი და წყალგაუმტარი ტანსაცმელი და სასტუმრო სახლს აცნობეთ, საით მიდიხართ.

ადგილობრივი გიდი ღირს მაღალ უღელტეხილებზე და მყინვარულ მარშრუტებზე, ასევე თუშეთსა და ხევსურეთში ნებისმიერი ლაშქრობისთვის.

ფაქტები გადამოწმებულია 2026 წლის 18 ნოემბერს. მთის გზები და გახსნის თარიღები ამინდზეა დამოკიდებული: გასვლამდე ადგილზე გაიგეთ.