სუროგაცია საქართველოში: რას ამბობს კანონი
მოკლე მიმოხილვა: რას ადგენს ქართული კანონი, რას ტოვებს ღიად და რატომ არის თქვენი ქვეყნის კანონი უფრო მნიშვნელოვანი. ეს გვერდი მხოლოდ საინფორმაციოა: Geotour არ აწყობს სუროგაციას და არავის აგზავნის მისთვის.
რას ამბობს საქართველოს კანონი
დამხმარე რეპროდუქციას არეგულირებს „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონის (No. 1139, 1997) 141–144-ე მუხლები, რომლებიც გამოქვეყნებულია „მაცნეზე“, საქართველოს ოფიციალურ საკანონმდებლო ბეჭდვით ორგანოში. IVF დაშვებულია უშვილობის ან გენეტიკური დაავადების გადაცემის რისკის შემთხვევაში, წყვილის წერილობითი თანხმობით.
143-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტი უშვებს IVF-ს, როცა ემბრიონს სხვა ქალი ატარებს (სუროგაცია), თუ წყვილში ქალს არ აქვს საშვილოსნო. 143-ე მუხლის მე-2 პუნქტის მიხედვით, ბავშვის მშობლებად ითვლება წყვილი, ამ ფაქტიდან გამომდინარე უფლება-მოვალეობებით, ხოლო დონორი ან სუროგატი დედა მშობლად ვერ იქნება აღიარებული. 141–144-ე მუხლები მოქალაქეობასთან დაკავშირებულ არანაირ პირობას არ ადგენს.
2023 წლის განცხადება და მისი ამჟამინდელი სტატუსი
2023 წლის ივნისში საქართველოს მთავრობამ გამოაცხადა, რომ სუროგაცია მხოლოდ საქართველოს მოქალაქეებისთვის იქნებოდა ხელმისაწვდომი.
2026 წლის 25 ოქტომბრის მდგომარეობით ეს შეზღუდვა კანონად არ ქცეულა: 141–144-ე მუხლები უცვლელია „მაცნეზე“ გამოქვეყნებულ კანონის უახლეს კონსოლიდირებულ ტექსტში (2026 წლის 15 ივნისის რედაქცია) და მოქალაქეობის პირობას არ შეიცავს. პოლიტიკა შეიძლება სწრაფად შეიცვალოს, ამიტომ, სანამ ამ მიმოხილვას დაეყრდნობით, შეამოწმეთ მოქმედი ტექსტი „მაცნეზე“ ან სთხოვეთ იურისტს შემოწმება.
რას არ არეგულირებს კანონი
კანონი არაფერს ამბობს დონორებისა და სუროგატი დედების ანაზღაურებაზე, დონორის ანონიმურობაზე, გადატანილი ემბრიონების რაოდენობაზე ან მომავალი მშობლების მოქალაქეობაზე. ამიტომ ვის იღებენ, ძირითადად კლინიკების პრაქტიკა განსაზღვრავს და არა კანონი.
კლინიკები, როგორც წესი, იღებენ ჰეტეროსექსუალურ წყვილებს, რომლებიც დაქორწინებულები არიან ან სულ მცირე ერთი წელი ერთად ცხოვრობენ, და სუროგაციიდან გამორიცხავენ ერთსქესიან წყვილებს და მარტოხელა მამაკაცებს. დონორის ანონიმურობას კლინიკები სხვადასხვაგვარად აღწერენ, და მათი წესები შეიძლება კანონის შეცვლის გარეშეც შეიცვალოს.
თქვენი ქვეყნის კანონი უფრო მნიშვნელოვანია
საქართველოს კანონი განსაზღვრავს, რა არის დასაშვები საქართველოში. აღგიარებთ თუ არა თქვენი ქვეყანა ბავშვის მშობლებად, მისცემს თუ არა ბავშვს მოქალაქეობასა და პასპორტს და ჩათვლის თუ არა თავად შეთანხმებას კანონიერად, თქვენი ქვეყნის კანონი წყვეტს, და ის შეიძლება უფრო მკაცრი იყოს. რამდენიმე მაგალითი, ოფიციალურ ტექსტზე მითითებით:
- დიდი ბრიტანეთი
- 1985 წლის კანონის სუროგაციის შეთანხმებების შესახებ (Surrogacy Arrangements Act) მე-2 ნაწილი კრძალავს დიდ ბრიტანეთში სუროგაციაზე მოლაპარაკებას ან მის ორგანიზებას კომერციულ საფუძველზე. თავად სუროგატი დედა და მომავალი მშობლები ამ აკრძალვაში არ ექცევიან. (UK Surrogacy Arrangements Act 1985, section 2)
- გერმანია
- შვილად აყვანის შუამავლობის შესახებ კანონის (AdVermiG) § 14b სუროგატი დედის შუამავლობას (Ersatzmuttervermittlung) სისხლის სამართლის დანაშაულად აცხადებს, და სასჯელი უფრო მკაცრია, თუ შუამავლობა სარგებლისთვის ან პროფესიულად ხორციელდება. სუროგატი დედა და მომავალი მშობლები ამ ნორმით არ ისჯებიან. (Germany, Adoption Placement Act (AdVermiG), § 14b)
- ესპანეთი
- ესპანეთის კანონის 14/2006 დამხმარე რეპროდუქციული ტექნოლოგიების შესახებ მე-10 მუხლი ბათილად აცხადებს სუროგაციის ნებისმიერ ხელშეკრულებას, ანაზღაურებადს თუ უსასყიდლოს, და ადგენს, რომ ასე დაბადებული ბავშვის დედა ის ქალია, რომელმაც იგი შვა. ბიოლოგიური მამის მიერ მამობის დადგენის სარჩელი შესაძლებელი რჩება. (ესპანეთი, კანონი 14/2006, მუხლი 10 (BOE))
ეს სია სრული არ არის და მისგან ვერ გაიგებთ, როგორ მოეპყრობა თქვენი ქვეყანა კონკრეტულად თქვენს შემთხვევას.
სქესის შერჩევა
საქართველოს რატიფიცირებული აქვს ევროპის საბჭოს კონვენცია ადამიანის უფლებებისა და ბიომედიცინის შესახებ (ოვიედოს კონვენცია), რომელიც საქართველოსთვის 2001 წლის 1 მარტიდან მოქმედებს. მისი მე-14 მუხლი კრძალავს დამხმარე რეპროდუქციის გამოყენებას ბავშვის სქესის ასარჩევად, გარდა სქესთან დაკავშირებული მძიმე მემკვიდრეობითი დაავადების თავიდან აცილების შემთხვევისა.
კანონის ტექსტი შემოწმდა 2026 წლის 25 ოქტომბერს. ეს შეჯამებაა და არა იურიდიული რჩევა.
წყაროები
- „ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ საქართველოს კანონი, მუხლები 141–144 (მაცნე)
- UK Surrogacy Arrangements Act 1985, section 2
- Germany, Adoption Placement Act (AdVermiG), § 14b
- ესპანეთი, კანონი 14/2006, მუხლი 10 (BOE)
- ევროპის საბჭო, ადამიანის უფლებებისა და ბიომედიცინის კონვენცია (ოვიედო), მუხლი 14
- ევროპის საბჭო, ხელშეკრულება No. 164-ის ხელმოწერები და რატიფიკაციები